Een vraaggesprek
Tekst Joanna Paszkiewicz
 
 
In een wereld waarin alles steeds sneller gaat is het soms nodig om even te stoppen. Als de seconden tellen is het nodig om eens naar de voorbije decennia te kijken. In een tijd waarin we vinden dat we alles  over alles moeten weten, lijkt al gauw niets meer interessant, behalve je eigen lange leven. Ik ben oud, dus ik ben interessant, morgen nog ouder, nog interessanter.

Joop Klompien liep al jaren met het idee rond van een definitieve presentatie van zijn eigen bestaan. Hij kreeg de kans in de wijk Lewenborg, aan de straat die Bolder heet, op de zolder van zijn eigen huis. Bolder op Zolder noemt hij de expositie die hij daar heeft ingericht. Zorgvuldig en met onvergelijkelijke  precisie heeft hij daar geselecteerde objecten geplaatst, getuigen van zijn lange leven. Bolder op Zolder is de definitieve presentatie van hemzelf.

    
J.P.:- Wat ik zojuist heb gezien bij mijn bezoek aan Bolder op Zolder is een echt eenpersoonsmuseum. Hoe is je privécollectie ontstaan? Hoe ben je aan al die voorwerpen van je collectie gekomen? Welke richting volgt de verzameling tot nu toe?

J.K.:- Mijn collectie heeft geen duidelijke themarichting in de klassieke betekenis van het woord. Dit is puur een persoonlijke verzameling. De objecten zijn door mij verzameld, omdat ik ze mooi, interessant en/of belangrijk vind binnen mijn belevingswereld.

J.P.:- Een voorbeeld: de foto van de lachende groep met een groene berg en blauwe zee op de achtergrond.

J.K.:- Deze  familiefoto is gemaakt tijdens onze reis naar de Krim in 2007. De Krim is prachtig! Jammer dat het reizen naar de Krim bijna onmogelijk is geworden.

J.P.:- Er zijn meer Oost-Europese objecten binnen de verzameling. Bijvoorbeeld drie kleine iconen in de glasvitrine; prachtig!
​
J.K.:- O,ja. Iconen behoren tot een heel bijzonder soort schilderkunst. Door de spirituele zuiverheid vormen ze een venster naar de eeuwigheid.  

J.P.:- Je eigen schilderijen te zien tussen de honderden objecten wekt mijn verbazing door hun nauwkeurige opstelling. Bijvoorbeeld een grote berenklauw is met ongelooflijke precisie geschilderd op een formaat van 10 x 5 cm. Hoeveel tijd kost het schilderen van zo’n afbeelding?

J.K.:- Een aantal weken. 

J.P.:- Maar waar is je eigen atelier? Op zolder zie ik daar geen plaats voor.

J.K.:- Er is voldoende plaats na het verschuiven van de tafel onder het raam, dan heb ik mijn ideale werkplek om mij te kunnen concentreren op schilderen in olieverf en aquarel. Verder maak ik daar ook geregeld pen- of potloodtekeningen en beeldhouw ik in speksteen.

J.P.:- Je schrijft ook. Je gepubliceerde gedichten en korte verhalen zijn meestal in het Gronings.                                        
Als wij je Curriculum Vitae lezen, herhaalt zich het woord “gewerkt” keer op keer…                                             

Van 1952 tot 1958: deeltijdopleiding Technische School, afdeling schilderen. Leerling Gezel en Patroonsopleiding gevolgd. Gewerkt bij firma Woltjer te Ten Post  en bij firma Poelman te Groningen. Als glazenier bij firma Hoving-Houwink te Groningen.

Van 1960 tot 1963 was je schilder en glazenier bij de firma’s Poelman en Hoving-Houwink. Tot het begin van de opleiding grafische vormgeving aan de Academie Minerva, die tot 1968 duurde. Tussen 1968 en 1983 heb je gewerkt als grafisch vormgever en illustrator bij Wolters-Noordhoff. Verder heb je nog een aantal jaren lesgegeven aan een MAVO en een school voor Detailhandel.               

  Maar… er blijft nog een periode tussen 1958 en 1960.

J.K.:- Toen heb ik mijn militaire dienst vervuld bij het Korps Mariniers.          
 Ik was 18 jaar toen ik bij het Korps Mariniers kwam en in vier maanden tijd ben ik opgeleid in de Van Braam Houckgeest Kazerne te Doorn. Daarna werd ik uitgezonden naar het voormalig  Nederlands Nieuw-Guinea. Ik heb eer een intensieve amfibische opleiding van vier maanden gevolgd in Manokwari, gelegen in de Vogelkoopbaai,nu Irian Jaya. Toen die opleiding was voltooid, kwam ik in Merauke, dicht bij de grens met Australisch Nieuw-Guinea. Daar heb ik ongeveer een jaar van mijn diensttijd doorgebracht. Vaak op patrouille en heel veel wachtlopen. Je had maar weinig drinkwater en dat bij zeer hoge temperaturen van soms 45 graden Celsius. Dagenlange patrouilles met slechts een fles water per dag. Het was niet altijd even gemakkelijk door een strenge malaria discipline. Om zes uur ‘s avonds moest je in de barak je klamboe alvast sluiten en verder dagelijks je zouttabletten slikken. In 1960 heb ik mijn dienstijd bij het Korps Mariniers beëindigd.

J.P.:- Uit de tijd bij het Korps Mariniers in Nieuw-Guinea komen ook de onschatbare documenten: twee dagboeken handgeschreven in A4 formaat, plus een dikke fotoalbum.

J.K.:- Daar zijn de scènes uit het dagelijkse leven van mariniers te zien. Een goede onderlinge kameraadschap was voor ons zeer belangrijk. Op een foto is onze kaketoe Jacob te zien. Mijn album bevat ook veel foto’s van Papoea’s, oorspronkelijke bewoners - mannen, vrouwen en kinderen. Papoea mensen  waren permanent rondom onze barak en altijd vriendelijk.

J.P.:- In je persoonlijk archief bevinden zich indrukwekkende reisbescheiden met veel tussenlandingen, o.a.in Tokyo, op weg naar Schiphol. Van daaruit naar de thuishaven - Ten Post.

J.K.: - Mariniers  hebben  een bijzondere status. Het huidige korps mariniers  stamt af van een regiment scheepssoldaten, dat werd opgericht in 1665 door de Staten van Holland en West-Friesland. In het Mariniersmuseum in Rotterdam kunnen de bezoekers kennismaken met de spannende wereld van de mariniers. Daar zijn ook diverse uniformen uit die tijd te zien. Mijn veteranenuniform gebruik ik één keer per jaar tijdens de veteranendag.   
                                                               
J.P.:- Was deze diensttijd ook van invloed op je verdere leven?
J.K.:- Zeker. Daar is mijn belangstelling  voor de natuur ontstaan, zoals bijvoorbeeld voor mineralen, fossielen en schelpen. Daar vind je dus heel veel van in Bolder op Zolder. Ik gebruik ze ook vaak als onderwerp.

J.P.:- Ze zijn ook in harmonie met je tekeningen, aquarellen, olieschilderijen, waarbij de natuur een belangrijkste bron blijft.

J.K.:- De Natuur, mijn inspiratiebron, ter land, ter zee en in de lucht, is in gevaar. En wij, mensen, wie zijn wij? Een element van de natuur. Wij leven nu in onzekere tijden. Er zijn veel vraagtekens over de toekomst van onze planeet.
 
Bolder is de naam van een van de straat in Lewenborg, waar hijwoont en waar hij op de zolder van zijn huis een eigen eenpersoonsmuseum heeft gecreëerd. 
   
Joanna Paszkiewicz interviewde Joop Klompien  

Bijna iedereen heeft tegenwoordig wel een huisdier. Als het geen kat of hond is dan wel een hamster of konijn. Maar er zitten veel haken en ogen aan het houden van een huisdier. Daar kunnen dierenartsen over meepraten. Joanna Paszkiewicz praat met dierenarts Hanneke de Wrede, die in de dierenklinieken Noorderplantsoen en Lewenborg werkzaam is.  
  
J.P.: - De enige instelling in Nederland, die jonge mensen opleidt tot dierenarts, is de Universiteit Utrecht, bij de Faculteit Diergeneeskunde.  De studie duurt lang…
​
H. de W.: - Zes jaar. Er zijn drie masterprogramma’s: geneeskunde van gezelschapsdieren, landbouwhuisdieren en paarden. 

Ik heb de studie twee jaar geleden afgerond. Tijdens de studie heb ik veel geleerd, veel geoefend, maar een dierenarts moet ook in de praktijk leren en zichzelf ontwikkelen. Dit is mijn eerste praktijk. Het werk is heel afwisselend en elke dag is anders; daardoor leer ik ook steeds iets nieuws. Een uitdagende casus kan iedere dag aan de orde komen.
​
J.P.: - Bijvoorbeeld?

H. de W.: - Spoedgevallen kunnen onverwacht op elk moment binnen komen, zoals aangereden of gebeten dieren. Je moet dan snel in actie komen en zelf rustig blijven. Soms heb je lastige casussen waarbij je echt moet puzzelen om tot een diagnose te komen. Dit maakt het werk juist zo spannend en leuk.

J.P.: - Maar er zijn ook niet-medische kwesties die het waard zijn om onder de aandacht gebracht te worden. Zo hoor je vaak de klacht: de dierenarts is duur, te duur. De consequentie: er zijn zieke dieren die zonder medisch consult thuis blijven.
Neem alleen al de verplichtingen voor een hond bijvoorbeeld: chippen en een paspoort is bij wet verplicht, dit kost je al gauw 40-50 euro. En dan heb je nog ziektepreventie zoals vaccinatie, ontwormen en ontvlooien. Als men alles netjes doet, kom je snel boven de honderd euro per jaar, zonder ook maar met iets serieus te maken te hebben.
Ik herinner mij, uit een andere praktijk, het oudere echtpaar dat gewoon schrok bij de balie van het bedrag dat zij moesten betalen.

H. de W.: - In de dierenartspraktijk worden wij vaak geconfronteerd met dit probleem. Dit komt soms ook voor ons op een pijnlijk moment: je kunt dit huisdier mogelijk redden, waarvoor dure testen en behandelingen nodig zijn, maar… kunnen de eigenaren dat hoge bedrag betalen? In moeilijke situaties zoek ik advies bij mijn oudere collega’s. Soms moet je samen met de eigenaar tot een compromis komen.
Maar waarom bestaat dit probleem eigenlijk?
Er is een verschil tussen dierengezondheidszorg en humane gezondheidszorg. Bij de mens word je niet geconfronteerd met alle kosten. Je ziet niet de hele rekening (van een gebroken been bijvoorbeeld achtduizend euro), maar alleen een deel ervan. Bij de dieren betaal je alles. En je krijgt de rekening meteen.
In feite is de dierengezondheidszorg in vergelijking met humane gezondheidszorg zelfs helemaal niet zo duur.
Dierenverzekeringen kunnen hiervoor uitkomst bieden. Eigenaren kunnen hun huisdier tegen ziektekosten verzekeren bij verschillende partijen. De kosten zijn verschillend naargelang het risico, net zoals bij mensen. De verzekering van een rashond met veel genetische problemen, zoals bijvoorbeeld een Franse bulldog, kan duurder zijn dan een niet-ras hond; ook de grootte en het gewicht van het dier spelen een rol.
In Nederland is slechts 4 procent van de honden en katten verzekerd. In Groot-Brittannië 25 procent en in Zweden zelfs al 80 procent.
Het valt niet te ontkennen dat het verzekerde dier over het algemeen een betere zorg ontvangt.

J.P.: - Wat kunnen wij doen om het risico van ziektes en ongelukken te vermijden?
H. de W.: - Zoals bij de mensen: nadenken over de kwaliteit van het leven bij het huisdier. Tegenwoordig zijn er veel preventieve maatregelen om je dier gezond te houden.

J.P.: - Een gezonde leefstijl van mensen is nu thema nummer één geworden. Er komt een eindeloze stroom van adviezen, die beginnen met voedingsadvies. Wat zijn de basis voedingsadviezen voor gezelschapdieren?

H. de W.: - Over het algemeen luiden die hetzelfde als bij mensen: geen producten die te veel zout, vet of suiker bevatten.
Let vooral op de porties! Niet te veel - dieren zijn klein. Een portie kaas, die voor ons klein is, is voor de kat bijna gelijk aan een broodje hamburger. Bij puur rauw vlees voeren komt het risico van parasieten en bacteriën om de hoek kijken en ook is het niet altijd compleet, zodat dieren belangrijke vitamines en mineralen te kort kunnen komen.
Drinken is niet gecompliceerd. Zorg dat er altijd schoon en vers drinkwater klaar staat. Probeer katten juist wat te stimuleren om meer te drinken, zoals met en drinkfonteintje.
Er is enorm veel aanbod in dierenvoeding. Online, bij de dierenspeciaalzaak en ook supermarkten. Zowel voor honden, katten als knaagdieren en konijnen.
Wat goed is voor de kwaliteit van leven verschilt per dier. Er zijn dieren, die heel gezond oud worden met de goedkoopste brokjes. Maar een dier dat speciale behoeftes heeft, doordat hij bijvoorbeeld  blaasproblemen of maagdarmproblemen heeft, heeft  soms medicinaal voer nodig van de dierenarts, wat duurder is. Als je dat dan niet doet, kan dat tot klachten leiden bij het dier.
 
J.P.:  - Net als bij mensen is obesitas bij gezelschapsdieren ook een groot probleem geworden. Katten bijvoorbeeld hebben een verhoogde kans op suikerziekte, honden op artrose.

H. de W.: - Dat klopt.
Smaak is, net als bij mensen, persoonlijk. Via observatie kun je achter de eetgewoonten van je huisdier komen.
Er zijn ook veel dieren die “buiten de deur” eten. Zoals katten, die bij de buren door het luikje glippen en honden die je tijdens de wandelingen net te snel af zijn en een boterham vinden of barbecueresten.
Let op: sommige producten en substanties zij giftig. Beruchte voorbeelden zijn chocolade voor honden en paracetamol bij katten, en wat minder bekend is - voor katten alles van de plant lelie!

J.P.: - De Nederlandse maatschappij veroudert; ook gezelschapsdieren worden relatief ouder dan voorheen.
Van een andere dierenarts heb ik vernomen dat steeds meer mensen in de praktijk komen met een ongeneeslijk ziek dier, waarbij de problematiek van het afscheid nemen aan de orde is.

H. de W.: - Altijd pijnlijk. Je wilt jouw gezelschapsdier zo lang mogelijk behouden, maar er komt een moment, dat je je de vraag moet stellen: kan de situatie zich nog verbeteren, of lijdt het dier zelfs? Wat dan?
Samen maak je de beslissing, want je moet er allebei achter staan.
Maar voor ons allebei is en blijft het een moeilijk moment. Er zijn soms ook kinderen met een door hen gedecoreerde doos voor het dier. Bijna elke dag slaap ik wel een dier in.

J.P.: - Zo vaak…

H. de W.: - Dat kunnen hele stressvolle situaties zijn. Inslapen kan ook thuis gebeuren. Er zijn extra kosten aan verbonden maar het levert minder stress op voor het dier.
In sommige culturen zien mensen hun kat of hond als gezinslid. Dat geldt vooral voor de Westerse wereld; Europa, Groot-Brittannië en de Verenigde Staten nog meer. Het is dan ook geen toeval dat veel nieuwe ontwikkelingen in de diergeneeskunde daarvandaan komen.

J.P.: - De jaarwisseling - een moeilijk moment voor dieren.

H. de W.: - Dit is voor hen een grote stressperiode. Dieren horen geluiden sterker dan ons en weten niet wat er gebeurt. Katten kunnen ook ziek worden van de stress. Zo kunnen ze bijvoorbeeld blaasontsteking krijgen.

J.P.: - De slechte kwaliteit van de lucht is ook schadelijk voor gezelschapsdieren. Wat is jouw advies?

H. de W.: - Voor de frisse buitenlucht: zoek een losloopgebied! Dat vermindert bijvoorbeeld het risico van astma of bronchitis. En niet vergeten: sigarettenrook is erg slecht. 
Nu komen wij bij een belangrijke kwestie: de kwaliteit van het leven van het gezelschapsdier in het algemeen.
Je wilt een kat, hond of konijn hebben. Bedenk twee keer voordat je een beslissing neemt: wat is mijn eigen leefstijl? Kan ik een bepaalde kwaliteit van het leven voor het dier garanderen? Kan ik hem of haar goed verzorgen?
Ik wil een grotere hond; een labrador retriever bijvoorbeeld. Maar ben ik sportief genoeg om hem meerdere kilometers per dag uit te laten? Soms wel vijf keer? Past mijn leefstijl dan niet meer bij een kleine hond?
Denk ook aan je eigen capaciteiten in de toekomst. Een labrador retriever wordt gemiddeld 11-12 jaar. Ben ik over tien jaar nog fit genoeg om deze hond goed te verzorgen? Soms is het dan beter om een ouder dier te nemen.
Dan is er nog de financiële kant van het verhaal: voor een grote hond is alles duurder.
Om de juiste beslissing te nemen, is het raadzaam je vooraf te goed te oriënteren over de kenmerken van de verschillenden honden- en kattenrassen. Volgens onderzoek door dierenartsen hebben mensen meer advies nodig. Maar… wie kan dit advies geven?

J.P.: - Je bent nu twee jaar bij de praktijk in twee Groningse wijken: bij Dierenkliniek Noorderplantsoen en bij Dierenarts Lewenborg. Voel je je daar goed?
​
H. de W.: - Ja. De klantenkring is gezellig en goedmoedig. De afwisseling tussen klanten is ook leuk. In Noorderplantsoen komen ook meer internationale klanten.
 

Maar de reis ging al vanaf het begin naar Berlijn. Bij het visum met de datum van zomer 1978 zien wij voor de eerste keer het grote ronde stempel met symbolen. Van de hamer, die verwijst naar de arbeiders en de passer, die verwijst naar de intelligentsia; allebei bevinden ze zich binnen de ring van de rogge, die de boeren symboliseert. Dit staatswapen van de DDR bestond lang, vijfendertig jaar, van 1955 tot 1990. Direct na de val van de Muur werd de ring met deze symbolen uit de vlag geknipt. Tussen de val van de Muur en de hereniging van Duitsland (1989-1990) werd de DDR vlag met een groot gat in het midden gebruikt door tegenstanders van totalitäre Parteidiktatuur.

Het grote stempel met symbolen van een hamer en passer in de ring van de rogge vind ik ook in mijn oude paspoort, plus nog iets dat in het Nederlandse paspoort niet bestond: transit visa door de Duitse Bondsrepubliek. Wij leefden elk aan verschillende kanten van de MUUR.
                                                   
Gerard Wagenaar was in september 2015 voor de laatse keer in Berlijn. Dat was bijna precies 25 jaar na de hereniging van Duitsland. 17 november 1990, een belangrijke datum in de geschiedenis van twintigste eeuw, heeft voor hem ook persoonlijke betekenis.

Rond 1975 was de Koude Oorlog op zijn hoogtepunt. Waarom hebt u toen besloten deze kant - naar de  DDR - op te gaan? 
Mijn zusje was verloofd met een jongen die een Oost-Duitse moeder en een Nederlandse vader had. Daardoor was hij Nederlander en kon hij dus tijdens de bouw van de Muur naar Nederland komen. Hij had in Oost -Berlijn drie halfbroers wonen. Hij wilde met mijn zusje naar Berlijn gaan om kennis te maken met zijn broers. Maar vlak voordat de reis plaats zou vinden, raakte de verloving uit. Aangezien hij niet graag alleen ging, vroeg hij aan mij of ik zin had om mee te gaan. Ik zag dit als een avontuur. 

Wat was uw indruk van deze belangrijkste eerste reis?
Je ging van West-Duitsland naar West-Berlijn over de transitweg. Deze weg mocht je beslist niet af en de tijd werd opgenomen vanaf het moment dat je het Oost-Duitse grondgebied betrad tot aan West-Berlijn. Onderweg werd je bespiedt door Vopo’s (dat betekend Oost-Duitse Volkspolizei). De transitweg was “half-oost”, “half-west”; dat kon je zien aan het onderhoud. De weg was niet onderhouden, zoals je van niemandsland kunt verwachten. Als je bij West-Berlijn aankwam bij de grens en je had er te lang over gedaan (het was namelijk verboden om te stoppen tijdens het traject), dan moest je verantwoording afleggen. Ik vermoed dat het twee uur mocht duren. Geen tankstations, geen toiletten, niks op de weg. De afstand was 162 kilometer; van Helmstedt tot Potsdam. 

Het was een geluk dat de Nederlandse blauwe kentekenplaten van zijn Fiat 600 er net zo uitzagen als de Poolse, dus heel veel van de Vopo’s dachten dat ik een Pool was. Er was veel bewaking langs de weg, politieauto’s, uitkijktorens. De standaard bij de grenscontrole was dat de auto helemaal gecontroleerd werd; dat betekende dat alle bagage eruit moest. Soms ook de bekleding van de auto en zelfs de banken en de wandbekleding van de auto werden eruit gehaald. Daarna moest je zelf alles terugzetten. Verder hadden zij een karretje met een spiegel er op, waarmee zij onder de auto keken of er iemand onder de auto hing.

Wanneer had u voor het eerst het gevoel dat u zich in een andere wereld bevond?
Bij het eerste bezoek had ik al het gevoel - toen ik de grens overging bij Checkpoint Charlie - dat ik van een bruiloft ineens belandde op een begrafenis. De stemming onder de mensen was somber en terneergeslagen. De grenswachten behandelden je alsof je minderwaardig was. Ik vergeet nooit dat er op een blufferige toon tegen mij werd gezegd: “Sie kommen aus das kapitalistische Aussenland," waarbij je voelde alsof je een misdaad had gepleegd door uit Nederland te komen.
 
Als je dan eindelijk door mocht rijden omdat er niets verkeerds gevonden was, moest je je zo snel mogelijk melden bij de dichtstbijzijnde politiepost om te laten zien dat je in Oost-Berlijn was. Daarna volgde het verplichte bezoek aan de staatsbank om 25 West-Duitse mark om te wisselen voor 25 Oost-Duitse mark (voor de DDR was de koers 1 op 1, maar in West-Berlijn kon je voor een West-Duitse mark tien Oost-Duitse mark kopen). Dit was voor iedere dag dat je in de DDR doorbracht. En weer volgde bij de bank dezelfde zin: “Sie kommen aus das kapitalistische Aussenland”. Schijnbaar werd bij de opleiding geleerd om deze zin standaard tegen ons te zeggen.

Ik ben een keer met de trein naar Oost-Berlijn geweest. Op de terugreis werd de trein geparkeerd op een afgesloten stuk spoor en aan de kant waren twintig kooien waar honden in zaten die afgericht waren op mensen. Nadat de trein stilstond, werden de hokken opengezet en de honden vlogen op ons af (het slijm zat aan de buitenkant op de ramen). Iedereen deinsde van schrik achteruit. Als een Oost-Duitse het idee had om onder de trein te gaan hangen om te ontsnappen werd hij letterlijk verscheurd door deze honden.
 
U hebt een persoonlijke langdurige verbinding gehad met een plaats in Oost - Berlijn: “Äckerstrasse”. Wilt u daar iets over zeggen?
Na mijn eerste bezoek aan Oost-Berlijn kreeg ik daar echte kameraden. Zij woonden aan de Äckerstrasse, op de derde verdieping. Vanuit het raam had je uitzicht op de Muur en zag je dus precies de uitkijktorens en de zone die beveiligd werd. Heel toevallig woonde er ook een grenswacht die dienst had bij Checkpoint Charlie en dat gaf mij een enkele keer het voordeel dat als hij dienst had, ik voorrang kreeg bij het passeren van de grens. Want het gebeurde soms dat je twee tot drie uur kwijt was om de grens te passeren. Ik heb het meegemaakt dat de Vopo’s uit pesterij een tafel met stoelen voor het grensgebouw neerzetten en uitgebreid een tot anderhalf uur gingen theedrinken. 

In de DDR begaf u zich - meer dan een keer - in de riskante, gevaarlijke situaties.
De tweede keer dat ik naar Oost-Berlijn ging, had ik iemand bij mij voor de gezelligheid. Hij had een fototoestel bij zich en heeft daar veelvuldig gebruik van gemaakt. Toen wij weer teruggingen werden wij gecontroleerd bij de overgang Checkpoint Charlie en werd de hele auto leeggehaald. Ook het fototoestel van het merk “Praktica” werd bekeken en meegenomen naar binnen voor controle. Even later kwamen de Vopo’s weer naar buiten en moest ik mijn auto op een speciale parkeerplaats zetten. Ik werd - als bestuurder en eigenaar van de auto - verantwoordelijk gehouden voor de inhoud, meegenomen naar een verhoorkamer en ondervraagd over het fototoestel. Het bleek namelijk dat deze “Praktica” een DDR - toestel was en het model was niet bekend bij de Vopo’s. Ik werd beschuldigd van bedrijfsspionage en dat ik het toestel naar het Westen wilde smokkelen en ik werd gedurende hun onderzoek in de cel gezet. Ik werd drie keer uit de cel gehaald voor ondervraging over het toestel en hoe ik er aan gekomen was. Uiteindelijk na ongeveer twaalf uur kwam het bericht dat dit toestel alleen voor de export naar het Westen was geproduceerd. Ik werd vrijgelaten en kon mijn reis vervolgen. 

Er was er nog iets met een postzegel…
De oom van een vriendin van mij kwam bij ons op bezoek en die had een leuk cadeau voor mij. Hij verzamelde postzegels en hij had een ongestempelde postzegel van 1 Oost-Duitse mark met de afbeelding van de Nederlandse schilder Frans Hals. Ik heb de zegel achteloos in mijn portefeuille gedaan. Op de terugweg naar Nederland moest ik ook mijn zakken leegmaken en alles werd bekeken. Ook de jaszakken moesten leeg en mijn portefeuille werd ook leeggehaald en alles werd bekeken. Bij de postzegel werd er ineens alarm geslagen en nadat ik de rest weer terug had gekregen, werd ik in de cel gezet en er werd nader onderzoek gedaan naar de herkomst van de postzegel. Ik werd namelijk beschuldigd van deviezensmokkel in verband met de ongestempelde postzegel, dat als geld werd beschouwd. Het was namelijk verboden om Oost-Duitse marken vanuit de DDR uit te voeren naar het Westen op straffe van een gevangenisstraf van tenminste tien jaar. Na twee dagen ging de celdeur open en stond de Vopo uit de Äckerstrasse voor mij. Hij had mijn Fiat 600 zien staan en was gaan informeren waar ik was. Hij had geregeld dat ik weg kon met medeneming van de postzegel. 

U hebt zelf van dichtbij kunnen observeren hoe het dagelijkse leven in de DDR was.
Dat was zwaar. In de supermarkt was alleen surrogaat koffie te koop. Voor een auto (Trabant) moest je je inschrijven en de wachttijd was tussen de tien en vijftien jaar; vandaar dat een tweedehands Trabant soms duurder was dan een nieuwe. De telefoon had een wachttijd van tien jaar. Zuidvruchten zoals sinaasappels en mandarijnen lagen zo ongeveer een keer in het half jaar in de winkel en waren (nadat men er ongeveer twee uur voor in de rij had gestaan), snel uitverkocht. Koffie kocht men in zakjes van ongeveer 50 gram voor 5 Oost-Duitse mark en werd verkocht vanuit een ruimte met luikjes; dus niet in de supermarkt, want daar was alleen surrogaat koffie te koop. In de groentezaak lag vaak een groentesoort; dus als er bloemkool was, at half Oost-Berlijn bloemkool, maar vaak was er helemaal niks te koop. Het leven was echt zwaar; vooral in Berlijn was dat te merken. Overal op straat politie en militairen (die in hun vrije tijd ook in uniform liepen) en constant geconfronteerd worden met de Muur die dwars door de stad liep. Er was een tramlijn die een stuk tussen de Muur in reed en die begon snelheid te maken tot ongeveer 80 km, zodat niemand het in zijn hoofd haalde om te proberen eruit te springen naar het Westen. 

Maar ook in de privésfeer van de mensen was het te merken. Je wist niet of een familielid of vriend lid was van de “Stasi”, de Oost-Duitse geheime dienst, die overal zijn wortels had - en dus moest je constant oppassen wat je zei. Een kameraad van mij die ik twintig jaar kende, kreeg verkering met een meisje en die was lid van de Partij  - SED  (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands). Na verloop van tijd gingen ze trouwen. Maar aangezien hij dan ook lid moest worden van de Partij, ondertekende hij een verklaring dat hij geen westelijke contacten zou onderhouden. Dat betekende dus het einde van onze twintigjarige vriendschap. Voor hem was het voordeel dat hij door ondertekening meer salaris kreeg en meerdere privileges kreeg, bijvoobeeld in de buitenlandse valuta Intershop westerse spullen kopen, zoals jeans, filterkoffiezetapparaat of baby verzorgingsartikelen (deze winkels waren eigenlijk bedoeld voor leden van de SED, want die kregen een deel van hun salaris in West-Duitse marken betaald. Koers was: 1 West-Duitse mark voor 10 tot 15 Oost-Duitse mark). Ik ben daarna nog een keer bij hem geweest, maar dat moest dan in het donker en er werd eerst gekeken of niemand zag dat ik bij hem naar binnen ging.

Wat de mensen die te maken hadden met de realiteit van de DDR zich vooral herinneren, is de permanente aanwezigheid van de politie, die dubbel aanwezig was: een politie die je direct op straat kon zien en een geheime politie, die het gedrag van mensen naging. 
Overal in de stad liepen militairen en politie in groepjes. Vooral op Alexanderplatz, waar de karakteristieke televisietoren (Fernsehenturm) stond, was dat duidelijk te zien vanwege de grootte van het plein. De Stasi was niet te herkennen, maar je kon niemand vertrouwen, want de Stasi was doorgedrongen in de gewone burgerij en probeerde te infiltreren in vriendengroepen om zo aan informatie te komen.

Dankzij de reizen en het directe contact met  kameraden  had  je een uniek inzicht. Je hebt de invloed van het totalitaire systeem op het individu van dichtbij gezien. Wat wil je hierover zeggen? 
Je kunt met niemand de vertrouwelijke gesprekken hebben, eigenlijk ook niet met mijn vriend, omdat je weet niet of hij bij de Stasi zit en contact met mij had gezocht om te weten waarom ik zo vaak in de DDR kwam. 

Het is bekend dat de Nederlanders vaak niet tevreden zijn over de verschillende situaties - zowel in het dagelijkse leven als in de politiek. Maar wat nu als je een ander perspectief neemt? Zoals hier bekeken vanuit de herinneringen aan de DDR?
Het was elke keer een opluchting als je weer veilig door de grens kwam en weer in het Westen was. Ik waardeerde zeker een paar maanden bewuster de luxe en veelheid aan zaken. Ik werd soms kwaad als mensen hier klaagden… niet alleen over het weer. 

Kan je je de eerste euforische dagen bij de Muur en bij de Brandenburger Toren herinneren?
Toen ik in Berlijn stond bij een opening van de Muur was er chaos. De mensen uit Oost konden hun geluk niet op en lieten dat ook merken door dingen te doen die ze alleen maar kenden van de reclame van de West-Duitse televisie (dat was verboden, maar met zelfgemaakte antennes keken ze toch), zoals naar McDonald’s gaan om hamburgers te eten. Toen ik vlakbij de Muur was, hoorde ik een vreemd tikkend geluid en wat bleek: honderden mensen waren met hamer en beitel stukjes uit de Muur aan het kappen. Dat was niet eenvoudig, want de Muur bestond uit puur beton. Er stonden slimme mensen die voor vijf mark hamer en beitels verhuurden voor vijf minuten kappen… 

Oost- Duitse of  West-Duitse mark? 
West natuurlijk…

Het meest ontroerende vond ik toen ik voor het eerst onder de Brandenburger Toren door kon lopen. Die toren stond daarvoor namelijk precies tussen de Muur in en was omringd door een mijnenveld en je kon er alleen op een afstand van honderd meter er naar kijken.

Wij zijn een kwart van de eeuw verder. Berlijn is één van de belangrijkste steden van Europa geworden. Uw laatste Berlijnse reis was in 2015. Wat gebeurt er nu op de Äckerstrasse? Wat is er tijdens de kwart van de eeuw gebeurd met de betrouwbare oude “kameraden”?
Nu, vijfentwintig jaar later, is aan het eind van de Äckerstrasse een gedenkplaats met stukken van de Muur en een wand met daarop de namen en foto’s van de mensen die zijn gedood door de grenswachten. Het jongste slachtoffertje was slechts twee maanden oud. Veel van mijn kameraden zijn overleden en met anderen heb ik het contact verloren. Ik heb eigenlijk nog maar met één kameraad  contact en wij bezoeken elkaar minstens twee keer per jaar om plekken uit het verleden te bezoeken waar we zoveel herinneringen aan hebben.

'Ze kunnen zich in de Randstad niet voorstellen dat er hier ook te leven valt. En dat moet zo blijven ook. Ik ben dan ook een tegenstander van snel vervoer van en naar de Randstad.'
 
Jean Pierre Rawie is ongetwijfeld een van de geestigste mensen in Groningen. Veel mensen associëren hem met zijn enigszins zwaarmoedige gedichten die in klassieke versvormen zijn geschreven (veel sonnetten) en gaan ervan uit dat hij wel een sombere dichter moet zijn die de hele avond met een fles wijn aan zijn verloren liefdes zit te denken. En hoewel Rawie de eerste helft van zijn dichtersleven inderdaad het bijbehorende drankzuchtige imago koesterde, is niets minder waar. Als je zijn columns in het Dagblad van het Noorden leest, weet je wel beter. Daaruit komt een levenslustig, welbespraakt, geestig, en bij tijd en wijle zelfs geëngageerd mens naar voren. Die columns zijn nu gebundeld in een prachtige hardcover uitgave met de al even grappige als ware titel Mijn ouders hadden één kind en een dochter. Wie dat kind was is niet moeilijk te raden. 

Lees het hele interview in de nieuw editie van STAD Magazine. Nu te koop in de boekhandel. 

Tekst Gerrit Brand
Fotografie Suhaila Sahmarani

De liefde voor de Big City zit diep bij Piet van Dijken. ‘De stad Groningen heeft alles wat een mens nodig heeft,’ zegt hij als wij hem spreken in het café van het Prinsenhof. De Big City. Piet van Dijken heeft deze benaming van de stad zelf uitgevonden. ‘Big City, you’re so pretty.’

Je zou kunnen stellen dat Van Dijken de belichaming van de stad zelve is. De stad is Piet en Piet is de stad. ‘Dat komt dus goed uit dat jullie blad STAD heet,’ zegt Van Dijken. ‘Helemaal perfect.’
Wie kent Piet van Dijken niet? ‘Mijn naamsbekendheid is vrijwel 100%,’ zegt hij trots. En daar kon hij wel eens gelijk in hebben. En die bekendheid is er ook buiten de stadsgrenzen. Tijdens zijn vakantie op Texel werd hij minstens drie maal per dag gegroet. ‘Ha die Piet.’
‘Natuurlijk is het leuk als je gegroet wordt,’ zegt hij. ‘Maar wel graag met enig respect, hè.’ Hij heeft het niet zo op groepjes. ‘Soms kom je ze tegen, met een grote bek. Die groepjes moet je voor waken,’ vindt Piet.
‘Ik kom in de stad de hele tijd bekenden tegen, of mensen die mij kennen. Als ik eens vergeet iemand te groeten heb ik hem de volgende dag aan de lijn. “Hé Piet, wou je me niet zien, joh?” Ach, het is leuk allemaal.’

Maar wie is Piet van Dijken nu eigenlijk precies? Wat voor mens schuilt erachter de persoon? Piet laat niet altijd het achterste van zijn tong zien. Enigszins raadselachtig blijft hij wel, misschien ook wel omdat hij een grappenmaker is, in de letterlijke zin des woords. Hij kan soms apart uit de hoek komen en houdt er wel van om mensen op het verkeerde been te zetten. En dat is nou juist zijn charme, de reden waarom mensen hem leuk vinden. Daarbij komt dat hij altijd vriendelijk blijft en voor iedereen een vriendelijk woordje heeft.

De ellende is dat Van Dijken 65 is geworden. Helaas, iedereen wordt ouder en dus ook Piet van Dijken. De tijd dat hij als deejay in de Jolly Joker en andere discotheken in de stad plaatjes stond te draaien ligt allang achter hem. Dat is veertig jaar geleden maar toch kennen velen hem nog van die tijd. ‘Ik ben een jongen van het volk,’ vertelt Piet, ‘geboren Stadjer, aan het Nassauplein 7a in het huis van mevrouw Sibie-Roosendaal. In 1949 was er woningnood en die mevrouw had haar bovenverdieping aan mijn ouders verhuurd. We hebben daar zeven jaar gewoond en zijn toen verhuisd naar onze eerste eigen woning, een nieuwbouwhuis aan de Sabastraat, nr. 2. Daar ben ik opgegroeid, in de Indische buurt, als enig kind. Mijn moeder had graag nog een kind gewild maar dat gebeurde niet. Het is beter samen op te groeien, ik had graag een zusje gehad.’
Piet ging naar de Mulo en vervolgens naar de Detailhandelsschool. ‘Mooie opleiding maar ik heb er niets meegedaan,’ zegt hij, ‘behalve dan dat ik op mijn 19e ging werken bij platenzaak Het Carillon aan het Klinkenplein. Daar verdiende ik 307,25 gulden per maand.’ 
‘Zo ben ik de muziekwereld ingerold. Van het een kwam het ander. Evert Jan Ploeger, de eigenaar toen van Huize Maas had gehoord dat er plaatjes gedraaid moesten worden in het weekend. Dat was goed voor de omzet. Hij vroeg me, Piet kun jij dat doen. Ik had een goeie babbel, dus dat kwam wel in orde. Ik draaide in het weekend platen bij Huize Maas en was dus deejay. Mijn vader had een aardige baan en vroeg, zeg Piet, wat verdien jij nou met dat plaatjes draaien? Ik zeg 300 gulden. Wat! riep hij uit, dat is meer dan ik in een week verdien. Bliefst mar mooi plaotjes draai’n, zei hij. Geweldige man.’
Piet van Dijken draaide platen, in alle gerenommeerde danstenten in de jaren zeventig. De Jolly Joker, Blow-up, C’est-ça, Take Five, de Koffer. Helaas allemaal teloor gegaan, maar het was een mooie tijd. Heel wat Stadjers hebben er zoete herinneringen aan. Het was een tijd van seks en drugs en rock en roll. En discomuziek natuurlijk. De tijd van de jazz-piano van Roelof Stalknecht en de rock’n roll-piano van Herman Brood. 
‘Wat ik zelf echt mooie muziek vind? Ik hou het meest van jazz en blues. Cuby and the Blizzards.’ Piet vertelt dat zijn vrouw Yvonne enige tijd geleden is overleden. ‘One misty morning I’m gonna write your name in the sky,’ citeert hij een tekst van Harry Muskee. ‘Dat heb ik op haar grafsteen laten zetten.’ 
Verder wil hij er niets over kwijt. Geen trieste verhalen vandaag. Verdriet is voor Piet zelf, hij loopt er niet graag mee te koop. 
‘Ik ben een enorme fan van Frank Sinatra,’ zegt hij. ‘Er zijn drie mannen die alle teksten van Sinatra kennen, dat zijn Paul Haenen (Margreet Dolman), Ben Radema (die hier op het stadhuis werkte) en ik. Ongelooflijk.’

Na een dikke tien jaar had Piet het wel gezien als deejay. ‘Daar kun je niet eeuwig mee doorgaan, trouwens die hele discowereld is aan het verdwijnen voor zover die niet allang verdwenen is.’ 
Piet ging op een gegeven moment bij OOG tv werken en later bij RTV Noord en hij ging schrijven, columns over the Big City. En daar kennen we Piet van Dijken tegenwoordig nog van. 
‘Ik ben bij OOG begonnen samen met Wilfred Genee. Dominique van Vree was daar toen hoofdredacteur. Genee en Van Dijken maakten samen een populair sportprogramma. Genee maakte de overstap naar de landelijke tv. ‘Mij vonden ze hartstikke goed,’ zegt Piet met een twinkeling in zijn ogen, ‘maar helaas. Dat accent van je, hè, nee Piet, dat kan echt niet op de landelijke tv.’ 
Maar Van Dijken liet zich niet uit het veld slaan en bouwde een carrière op bij de regionale tv en radio. ‘Zo begonnen we met het programma Herestraat Helemaal voor OOG tv. Dat was oorspronkelijk een sportprogramma. Later hebben we  dat veralgemeniseert en zo loop ik nog steeds elke week met een bekende gast door de Herestraat. Een fantastische formule. Je hoeft niets te doen, alleen maar met je gast babbelen, de camera  gaat aan en je loopt de Herestraat af. Aan het eind is het programma klaar. Het is live-tv.’
Maar is het echt zo gemakkelijk? ‘Tja,’ zegt Piet, ‘je hebt wel eens een gast die niet veel te melden heeft. Ik heb wel eens gehad dat ik zelf driekwart van de  tijd aan het woord was.’ Hij lacht. Van Dijken maalt er niet om. Hij krijgt de tijd wel vol. Ook op de radio. Op RTV Noord had hij zijn programma De Straat. Elke werkdag tegen een uur stond Piet ergens in de stad om live vijf minuten met mensen op straat de actualiteiten van de dag door te nemen. En vaak kwam hij dan ook Duitsers tegen. ‘Ah Sie sind Deutsch?’ ‘Jawohl.’ ‘Schon lange?’ vroeg Piet dan. ‘Je hebt mensen die je proberen te ontwijken als ze je met een microfoon zien lopen. Prachtig. Ik vond het een sport om ze toch aan de praat te krijgen.’ Piet bracht het allemaal met een kwinkslag maar liet iedereen wel in zijn waarde.
‘Vreselijk dat dat nu voorbij is,’ zegt hij. ‘Als je 65 bent geworden zijn ze bij RTV Noord genadeloos. Dan ga je eruit. Wat moet ik nu met al mijn tijd? Het was een stuk  van mijn leven. Ik ben niet voor niks in Groningen blijven hangen.’
Piets dochter Welmoed is bezig een biografie over haar vader te schrijven. ‘Ik heb al tien sessies met haar achter de rug,’ zegt Piet. ‘Wel leuk hoor, dat mijn jongste dochter die prachtig schrijft dat wil doen.’ 

Piet heeft zijn column nog in Groot Groningen, maar die krant houdt op te bestaan in de stad en kent alleen nog een regio-editie. ‘Niet genoeg omzet in de stad heb ik  me laten vertellen,’ zegt hij. En verder blijft hij op OOG tv lekker doorgaan met Herestraat Helemaal. En dat moet ook, want er zijn altijd wel weer nieuwe mensen die wat te vertellen hebben. En het zijn niet de minsten die Piet als gast in zijn programma krijgt. 

Piet van Dijken is een Stadjer in hart en nieren en hij mag dan wel 65 zijn geworden, ingeslapen is hij geenszins. Hij is een man van de vooruitgang. ‘Je moet vooruit blijven kijken. Ik vind het ook fantastisch dat al die nieuwe ontwikkelingen eraan zitten te komen, het Forum bijvoorbeeld. Daar sta ik helemaal achter en de noordkant van de stad moet ook snel vernieuwd worden. Ik was ook voor de tram, jammer dat die er niet gekomen is. Groningen is niet voor niks een Big City. Met meer dan 200.000 inwoners is het een stad om trots  op te zijn.’

Piet van Dijken ontving afgelopen voorjaar de Erepenning van de stad Groningen, hem persoonlijk overhandigd door burgemeester Vreeman. Die erepennning werd in 1940 ingesteld, toen bestond de stad 900 jaar. Wie de erepenning krijgt heeft zich met uitzonderlijke inzet en draagkracht ingespannen voor de stad. Piet heeft altijd op zeer toegankelijke wijze via de media aandacht voor de stad gevraagd. Van Dijken is enorm in zijn sas met de erepenning. ‘Er zijn er niet veel hoor, met deze medaille,’ zegt hij. ‘Dat alles nu zo mooi samenvalt, met pensioen gaan en een medaille krijgen, betekent voor mij echter niet dat ik ermee ophoud. Ik ga gewoon door, want mijn werk is mijn hobby.’

Garrit werd in 1973 geboren in Nijmegen. Toen hij 9 jaar was verhuisde hij naar Groningen. 'Groningen vind ik echt wel de mooiste stad van het land. Ik heb ook een tijdje in Amsterdam gewoond, maar ik miste Groningen teveel en ben weer teruggegaan. Groningen is een jonge, dynamische stad waar veel gebeurt. Er ontstaan veel nieuwe ideeën, er is veel creativiteit en er zijn goede muziekfestivals,' vertelt hij.

Het Nachtburgemeesterschap leek Garrit op het eerste oog maar niets. 'In de krant stonden er verschillende advertenties van de commissie die de Nachtburgemeester in het leven wilde roepen. Veel vrienden van me zeiden toen: 'Chris, is dat niet iets voor jou?' Eerst dacht ik, nou da’s helemaal niks voor mij. Toch bleef het woord 'Nachtburgemeester' me zo bezighouden, dat ik me er verder in ben gaan verdiepen. Ik kwam terecht bij de Nachtburgemeester van Amsterdam, DJ Isis. Zij had een heel leuk filmpje op internet staan met haar plannen voor als ze Nachtburgemeester zou worden, en dat pakte mij. Toen dacht ik: ik ga het gewoon proberen! In eerste instantie had ik niet zoveel hoop, omdat er allemaal bekende dj's en bands in de race zaten met veel meer Facebookvrienden dan ik. Maar tot mijn grote verbazing werd ík gekozen.'

Voordat Garrit Nachtburgemeester werd, organiseerde hij ook al verschillende festivals. 'Ik heb vroeger in de jeugdgevangenis Het Poortje gewerkt. Daarnaast ook voor verschillende instellingen voor hulpverlening van met name jongeren. Ik vond dat ontzettend leuk, tot dat het nieuwe zorgstelsel erin kwam. Toen ben ik ermee gestopt en ben festivals gaan organiseren. Ik dacht: als je tien mensen per jaar blij kan maken door met ze te praten of iets voor ze te betekenen, dan is dat leuk. Maar nog leuker is het om een paar duizend mensen blij te maken! In 2007 organiseerde ik toen een alternatief festival aan de rand van Groningen met veel muziek, kunst en duurzame energie. Daarnaast organiseerde ik ook festivals als Groningsch Peil en nu ook Free Sonic en allerlei verschillende producties,' vertelt Garrit.

Nergens in de wereld staat wat Nachtburgemeester zijn precies is. Garrit: 'Het is heel persoonlijk en voor iedere Nachtburgemeester heeft het een andere betekenis. Mijn antwoord is: de Nachtburgemeester is iemand die tussen de dag (beleidsmakers, regels, politie, overheid, allerlei instellingen) en de nacht (kroegen, festivals, cultuur en eigenlijk alle leuke dingen) probeert te coachen. Die twee werelden botsen heel vaak, omdat ze elkaar niet zo goed begrijpen. Tussen die twee werelden moet dus iemand zijn, die ze als het ware coacht. In de zin van gesprekken, meningingen, of oplossingen. Ik doe zoveel dingen, te veel om op te noemen. Ik ben bezig met nieuwe plekken creëren in Groningen waar nieuwe initiatieven kunnen ontstaan. Ook hou ik me bezig met het beter maken van de stad, de creatieve industrie van Noord-Nederland bevorderen, ga zo maar door,' vertelt Garrit.

Ook de bekendheid trekt soms rare dingen met zich mee. 'Ik heb veel gekke dingen meegemaakt als Nachtburgemeester. Zo was ik, toen ik net drie weken Nachtburgemeester was, een keertje in de supermarkt om een pak vla te kopen. Toen stond er een oudere vrouw naast me, die me aankeek en zei: 'Ach daar heb je meneer de burgemeester!'. Ze maakte een hele deftige buiging. Ik vond het toen best raar dat mensen zo tegen me aankeken. Voor de bekendheid doe ik het trouwens niet hoor. Je kan beter onbekend zijn dan bekend, vind ik. Soms is het wel handig, maar voor de rest heeft het meer nadelen dan voordelen. Maar ik heb het er wel voor over om daardoor Groningen wat te kunnen verbeteren en vooruit te helpen'.

Garrit houdt veel van de nacht en is een echt 'nachtmens', maar gaat niet heel veel op stap. 'Ik ga wel wekelijks naar cafés toe en wordt ook vaak uitgenodigd voor feestjes, waar ik ook altijd naar toe ga. Als ik het laat wil maken vind ik de Warhol te gek, De Kar en overdag De Uurwerker en de Kromme Elleboog. De sfeer in Groningen is heel gemoedelijk. Het percentage van geweld en agressie is vrij klein in verhouding met het aantal mensen die hier op stap gaat. En de laatste jaren lijkt het zelfs beter te worden. Minder agressie in de stad.' 

'Met Nachtburgemeester zijn wil ik bereiken dat mensen lekker kunnen doen waar ze zin in hebben. Wel met respect voor zichzelf en de omgeving, maar dat ze meer met eigen initiatieven kunnen komen en niet zo snel worden begrensd door allerlei regels. Wat mij betreft kan het elke dag een feest zijn. Mensen die denken van niet, dat is gewoon niet in mijn wereld. 
Die hele regeldruk op de horeca en de ondernemer kan wel wat minder. Die mensen willen ook gewoon brood op de plank, laat ze lekker met rust. We moeten meer bezig zijn met het ondernemen zelf, dan met welke terrasstoel een ondernemer voor zijn restaurant mag plaatsen. Wat een onzin'.

De volgende keer gaat Garrit het stokje overgeven, denkt hij. 'Een nieuwe Nachtburgemeester kan weer andere aspecten belichten die Groningen kunnen verbeteren. Ik hou bijvoorbeeld erg van muziek, maar niet van theater. Een andere Nachtburgemeester zou Groningen wat meer met theater kunnen vullen, of voor mijn part iets anders. Als ik altijd Nachtburgemeester zou blijven, dan zou Groningen één grote muziekstad worden. Het is ook leuk als er andere dingen aan bod komen. Leuk voorbeeldje: in Tilburg heb je een Nachtburgemeester, die bioloog is. Hij organiseert bijvoorbeeld nachtwandeling en hij vertelt over de sterren en bomen, heel leuk.'

'Mijn toekomstplannen liggen toch wel bij de creatieve industrie. Ik zie daar gewoon enorm veel potentie in. Voor de rest wil ik me inzetten voor het Groninger lot. Kortom, ik blijf me bezig houden met de toekomst van Groningen. Dat is mijn passie. Ik doe gewoon mijn ding, wat ik al jaren deed voor het Nachtburgemeester zijn, en ik blijf dat ook tot mijn dood doen. Ik ben Chris Garrit, ik doe dat'.

Foto’s Suhaila Sahmarani 

Nederland staat met recht bekend als de grootste bloemenwinkel ter wereld. De Nederlanders nemen hun bloemen serieus - en niet alleen de tulpen! Er zijn bloemenmarkten in of bij elke grote stad in Nederland. En natuurlijk ook in Groningen.  

Behalve op zondag en maandag is elke dag marktdag in Groningen. En altijd zijn er bloemen. Groningen heeft gewoon een van de mooiste bloemenmarkten in het land met een ongelooflijk grote keus aan bloemen en kramen van kooplui uit het hele land.
Op Goede Vrijdag vindt traditiegetrouw de Bloemenjaarmarkt plaats. Dan komen de bezoekers van heinde en ver (vooral uit Duitsland) naar de stad. Je kunt er dan over de hoofden lopen, de binnenstad van Groningen is omgetoverd tot de grootste bloemen- en plantenmarkt van Noord-Nederland.

Geen huis is compleet zonder bloemen op tafel. Dat vinden de Groningers ook en daarom worden er heel wat bloemen verkocht op de markt. Vooral op zaterdag is het een drukte van belang op de bloemenmarkt. En het lijkt wel of de prijzen dan per uur naar beneden gaan. Je kent het wel, twee bossen voor vijf euro! drie bossen voor vijf euro! en tegen vijf uur: Neem mee een heel pakket voor vijf euro! Het is een beetje zoals op de bloemenveiling waar de bloemen ook met een teruglopende klok worden verkocht. Wie het langst geduld heeft is het voordeligst uit, totdat je op een gegeven moment achter het net vist en de beste bloemen weg zijn.

Het blijft leuk, die bloemenmarkt en het levert kleurrijke plaatjes op. Toeristen zijn er gek op, onze fotograaf ook. 

Tekst Gerrit Brand 
Fotografie Suhaila Sahmarani   

Franca Ficchi van Het Ayurveda Instituut is niet bang voor concurrentie. Haar vak kent vele uitdagingen en ze heeft jarenlange expertise op dat gebied. Zij haalde in mei Praveen een bekende Ayurveda & Yoga expert en tevens goede vriend naar haar instituut in de Hippocrateslaan (What’s in a name?). Praveen schoolt haar regelmatig bij in de kneepjes van het vak. Hij woont en werkt op de Faeröer eilanden en brengt een deel van het jaar in India door. 

Wie denkt dat Ayurveda en Yoga (die met elkaar verbonden zijn) maar zweverige zaken zijn heeft ongelijk. Het woord Ayurveda is een samenstelling van de woorden ‘ayus’ (leven) en ‘veda’ (weten) en kan worden vertaald als kennis van het leven, levenswetenschap. Het is een universeel gezondheidssysteem dat tot zeker 3000 jaar teruggaat en haar oorsprong heeft in India. Ze wordt wel gezien als de Moeder van alle geneeswijzen en is dan ook in1977 door de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) erkend als een officiële geneeswijze. ‘Dit betekent echter voor mij,’ vertelt Franca, ‘dat ik mensen nooit afraad om gewoon naar de reguliere dokter te gaan, maar ze wél op dusdanige manier bewust laat worden van de essentie van gezondheid. Het begint voornamelijk bij jezelf. De huidige geneeskunde kan niet alles oplossen en dan is de Ayurveda een perfecte aanvulling met meerdere insteekmogelijkheden. Zelf heb ik eind jaren negentig een burn-out gehad en kwam toen toevallig (tja wat is toeval?) onder deze omstandigheden in aanraking met de Ayurveda.’

Franca heeft zich in de loop der jaren geschoold in zowel de Ayurveda, yoga als  massagetherapie. Ze draagt de titel ‘Ayurvedic Practitioner’ die door de Indiase staat officieel erkend wordt. Dat haar therapieën serieus genomen mogen worden blijkt wel uit het feit dat haar behandelingen als paramedisch natuurgeneeskundig therapeute bij de meeste zorgverzekeraars in het aanvullende pakket vergoed worden. Ze is inmiddels ruim 12 jaar actief en sinds een aantal jaren geeft ze ook AYURYOGA lessen: een combi tussen yoga, therapie, meditatie en Ayurvedische wijsheid.

‘Buiten al deze werkzaamheden om geef ik regelmatig trainingen en workshops. Daarnaast verzorg ik ook gastlessen buiten de deur, o.a. bij Hara Yogaopleiding in Groningen. Mijn doel is mensen op enthousiaste wijze kennis te laten maken met de leer van de Ayurveda, door haar in eenvoud te laten ervaren.’ Naast AYUR YOGA worden er tal van authentieke behandelingen aangeboden zoals oliebehandelingen, darmspoelingen, marmatherapie (lichte drukpuntmassage) en panchakarma (Ayurvedische reinigingskuur). Een breed scala aan kruidenoliën is een constante en dienen verschillende doelen. Voor elk type klacht is er wel iets voorhanden binnen Het Ayurveda Instituut.

Praveen legt uit hoe de therapieën werken. Een gezonde geest huist in een gezond lichaam. Alles heeft met alles te maken. ‘It’s a lifestyle,’ aldus Praveen. ‘Peace of mind is happiness.’ Waar het om gaat is dat je zo lang mogelijk gezond blijft en dat kan door o.a. yogatechnieken toe te passen. Yoga geeft interne massage. Dankzij yoga hou je je spieren en je hart maar ook je lever, je pancreas en je darmen gezond, legt hij uit. ‘Ayurveda is erop gericht om de balans tussen de drie bio-energetische krachten, de tridosha’s, te herstellen,’ vult Franca aan.

Maar ik heb besloten eerst zelf eens een Ayurvedische behandeling te ondergaan en natuurlijk een AYUR YOGA les om te ervaren. Ik ga voor de ‘koninklijke’ behandeling, de shirodhara. Ik word gemasseerd door meester Praveen himself en vervolgens worden mijn kruin en hoofd door Franca met warme olie gemasseerd waarna er meteen een stroom van aangenaam warme olie over mijn voorhoofd heen gaat. Héérlijk. Ik moet steeds denken aan het Bijbelse zalven. Komt natuurlijk omdat Ayurveda ook al drieduizend jaar oud is, ‘heilig’ . Of ik er iets aan gehad heb? Moeilijk te zeggen na één behandeling maar ik verbeeld me dat ik me de eerste dagen erna beter voelde. Ontspannener, met een soepeler lichaam.

Ook de yogales was een hele beleving. Rekken en strekken, proberen op je kop te gaan staan, wat je als kind zo maar even deed maar als je de middelbare leeftijd bereikt hebt helemaal niet meer blijkt te kunnen. Op je knieën liggen is al een crime. Je teen aanraken met je vingertoppen zonder je been te buigen lukt ook niet meer. Maar dat het goed voor je is, is mij wel duidelijk geworden. Gelukkig zijn er tussendoor ook momenten van pure ontspanning. AYURYOGA heeft als doel de levensenergie (prana) in balans te krijgen. Als je aan yoga doet hoef je echt niet meer naar de sportschool. Yoga is topsport. Yoga is therapie. Yoga is ontspanning.

Meer  weten? www.ayurvedainstituut.com  / www.francaficchi.com

Volgens de Ayurveda zijn geest en natuur één. Alles is verbonden door energie die aanwezig is in geest en kosmos. Oorzaak van elke ziekte/onbalans ontstaat in de geest. Haar systeem is gebaseerd op de 5-elementenleer (ether, lucht, vuur, water, aarde), en zijn tot drie levensenergieen (dosha’s) teruggebracht: vata (ether/lucht, het bewegingsprincipe), pitta (vuur/water, het transformatieprincipe) en kapha (water/aarde, het cohesieprincipe).Om je eigen gezondheid te leren begrijpen is het nodig te weten hoe jouw samenstelling van dosha´s (vata/pitta/kapha) is. Naast aanleg zijn ook leeftijd, seizoen, stand van de planeten en de plek waar iemand geboren is essentiële factoren. Een ervaren Ayurvedische arts of therapeut kan dit voor je vaststellen. Het doel van Ayurveda is een zo lang mogelijk gezond en gelukkig leven te kunnen leiden.De Ayurveda is vandaag de dag in het westen een groeiende tak binnen de complementaire zorg en is zeer effectief op het preventieve vlak (het voorkómen van ziekte).

Tekst: Gerrit Brand
Fotografie : Suhaila Sahmarani

Ellen Bos kan tevreden terugkijken op een perfecte afsluiting van het seizoen voor haar flamencoschool. In het weekend van 20 juni veranderde het Der Aa-theater in Groningen tijdelijk in een heuse Flamenco Nightclub. De leerlingen van Flamencoschool Rosario gaven er hun jaarlijkse presentatie, deze keer in de vorm van een theatervoorstelling met decors, kostuums, muzikanten en uiteraard dansers. Alle voorstellingen waren uitverkocht. 

Ellen Bos danst al Flamenco vanaf haar 19e, in die tijd  zat ze eerst een aantal jaren bij folkloristisch danstheater Aidjamal waarmee ze in heel Nederland optrad.
Inmiddels runt ze al weer vijftien jaar haar eigen Flamencoschool Rosario. Zelf werd Ellen door de flamenco gegrepen na het zien van de film Carmen van Carlos Saura. Vanaf dat moment was het voor Ellen alleen nog maar flamenco.

De flamenco mag dan wel oorspronkelijk uit Spanje komen, tegenwoordig kun je in Groningen op hoog niveau flamenco dansen. Dat bleek wel tijdens de voorstelling van Flamencoschool Rosario. Het is verbazingwekkend welk niveau de Groninger dansers bereikt hebben. Er werd gewoon heel strak en gecoördineerd gedanst. Ook de muzikanten en de zanger verdienen een pluim. Deze voorstelling deed niet onder voor de voorstellingen die we in Sevilla eens meemaakten.
De choreografie was van Ellen Bos zelf. De school telt zo’n vijftig leerlingen onder wie drie mannen. ‘Het is altijd moeilijk om mannen aan het flamenco dansen te krijgen,’ aldus Ellen. ‘Ik ben ooit begonnen met een groepje van twaalf mannen die het wel eens wilden proberen, maar zoals dat gaat haken er in de loop der tijd toch een flink aantal af. Met de drie die overgebleven zijn heb ik toch een mooie voorstelling kunnen maken.’

Ze is blij met het compliment dat het allemaal zo professioneel was. ‘Natuurlijk doe je in Nederland je eigen ding met de flamenco. Ik heb in de loop der jaren ook geleerd losser te zijn. In het begin hou je heel erg vast aan de Spaanse traditie maar op een gegeven moment, denk je, okay we zijn in Nederland, hier moet het op de Nederlandse manier. Nederlandse leerlingen willen ook lol hebben en af en toe even relaxen. In Spanje gaat het er ongelooflijk serieus aan toe. Nederlanders houden van gezelligheid. Even bijpraten en zo.’

De dansschool geeft elk jaar een presentatie maar niet elk jaar zo compleet als dit jaar.
‘Dit was echt een complete voorstelling waarvoor we een script hebben geschreven, kostuums gemaakt hebben, het hele jaar erg veel hebben gerepeteerd, affiches gemaakt en noem maar op. Dat was niet mogelijk geweest zonder subsidies van de Kunstraad / VSB fonds/ Prins Bernard Cultuurfonds en Nupas Cadmatic.

Ellen gaat nog steeds regelmatig naar Spanje om lessen te nemen en op de hoogte te blijven van de nieuwste ontwikkelingen binnen de flamenco. Ze volgde cursussen en workshops in Madrid, Jerez en Sevilla, maar ook in Amsterdam, bijvoorbeeld twee jaar geleden nog bij Felipe Mato en Isabel Bayon. ‘Je raakt nooit uitgeleerd,’ aldus Ellen.
Veel mensen in Groningen zullen haar ook nog kennen van de tijd (1999 tot 2009) dat ze Danslokaal Ocho de Mayo in de Hoekstraat runde. Sinds 2009 geeft ze haar lessen in de studio van Kolder en Ko.

Naast het geven van haar eigen danslessen en workshops nodigt Ellen ook andere flamencodocenten en artiesten uit om workshops dans, zang en cajón te komen geven. Ze treedt daarnaast ook regelmatig op met haar flamencogroep met daarin o.a. gitaristen Donald van der Werff en Ruud Stoop, zanger Juan Peñas en danseres/cajónspeelster Kari.

In haar danslessen wordt altijd veel aandacht besteed aan techniek, houding en expressie. Daarnaast zijn natuurlijk het luisteren naar de muziek en zang, de ‘palmas’ (klappen) en de verschillende ritmes leren (her)kennen zeer belangrijk.

In alle groepen worden er gedurende het hele jaar één of meerdere stijlen behandeld en wordt een choreografie aangeleerd die jaarlijks in een leerlingenpresentatie in kleine theaters wordt opgevoerd.
Kenmerkend voor de flamenco is onder andere de energie, kracht, drama en vrolijkheid en in haar lessen probeert Ellen ook die elementen met veel enthousiasme op haar leerlingen over te brengen.

De nieuwe cursus start weer op maandag 1 september, gratis proefles is op 25 augustus.
www.flamencogroningen.nl