Het belangrijkste argument om het beeldkwaliteitsplan te herzien is grotere partijen te kunnen binden aan de Grote Markt –de naam Bijenkorf wordt tot vlak voor het einde van de avond niet expliciet genoemd, maar iedereen weet dat we het daar toch echt over hebben. Vanuit de zaal klinken zorgen om tijdelijkheid van de situatie: moeten we het plan, en daarmee onze stad, aanpassen aan het eventueel kunnen aantrekken van een groot warenhuis?

Volgens de ontwikkelaar is schaalvergroting geen must: ‘Het gaat erom de flexibiliteit te vergroten, een groter aantal partijen te kunnen bedienen, groot én klein.‘ De nieuwe plannen zijn een poging dit te bewerkstelligen, uiteraard met behoud van de ‘kwaliteiten’ zoals omschreven in het oude plan.

Thomas Müller oogt in eerste instantie wat zakelijk en afstandelijk. Zijn kleine bril maakt het er niet minder op. Het nette pak, de stropdas en het streepjesoverhemd verraden op geen enkele manier dat de man een creatief beroep beoefend. Eenmaal aan het woord begint het verhaal enigszins stroef, verontschuldigend bijna. Maar met subtiele gebaren en kleine woorden, gedragen door een dunne stem, construeert de architect gaandeweg handig een overtuigend en zorgvuldig betoog. Deze man komt met goede bedoelingen. Wie nog blijft zitten met gevoelens als: ‘Wat doet deze Duitse architect met onze mooie Grote Markt’ wordt snel van antwoord voorzien. Slim, en toch ook wat opzichtig pareert Thomas Muller dit gevoel preventief door te wijzen op ‘onze’ rijke, gezamenlijke geschiedenis van de Hanzesteden. Schilderachtige beelden van grachtenpanden uit Noord Duitse steden als Rostock en Stralsund worden op groot formaat geprojecteerd en vergeleken met tot de verbeelding sprekende grachtenpanden uit onze eigen Nederlandse steden. Ondanks de zorgvuldige uiteenzetting blijft de toon tijdens de vragenronde die volgt kritisch en argwanend, het publiek bestaat vooral uit bezorgde en betrokken Stadjers. Zo nu en dan wordt een compliment uitgedeeld.

Drie modellen

Het oude beeldkwaliteitsplan van de oostwand, gepresenteerd als model 1, bestaat uit een aantal soortgelijke, klassieke panden waarvan het nieuwe Vindicat gebouw de eerst gerealiseerde is. Iedereen kan zich daardoor inmiddels een voorstelling maken van hoe de oostwand eruit zou hebben gezien in model 1: smalle en wat bredere klassieke blokken, allen met een transparante plint en terug-rooiende bovenste bouwlaag. De doorgang van de Grote naar de Nieuwe Markt komt in dit model ongeveer halverwege de nieuwe oostwand; naast Vindicat zijn nog twee smalle panden gedacht, aan de andere zijde van de doorgang een wat breder pand en als laatste een hoekpand dat de ontmoeting tussen Grote Markt en Poelestraat markeert.  

Het nieuwe model voor de oostwand, model 2, bestaat uit maar drie panden. Vindicat, daarnaast centraal gelegen een groot pand -de doorgang verschuift daardoor een stuk richting Oosterstraat- en tot slotte het hoekpand Grote Markt/Poelestraat. Om de korrel van het centrale, brede pand optisch te verkleinen wordt de het verdeeld in drie gelijke delen die allen zijn voorzien van een kap haaks op de Grote Markt.

Het derde model lijkt in beeld op het tweede, met als verschil dat de verbinding tussen de markten in dit model is vormgegeven als één of meerdere overdekte passage(s). Het zorgvuldig opgebouwde vertrouwen verdwijnt even als referentiebeelden van de chique Passage in Den Haag als referentie worden gebruikt. Dit lijkt als het gaat om sfeer en grandeur toch niet helemaal raak. Het ‘passage-model’ lijkt ook bij het publiek weinig draagvlak te vinden: ‘Een passage heeft in Groningen nog nooit gewerkt!’, klinkt het vinnig. Instemmend wordt eerst wat gelachen en tot slot driftig geknikt.

De complimenten die deze avond worden gemaakt gaan zonder uitzondering over de artist-impressions die het nieuwe model illustreren –het brede pand, opgedeeld aan de hand van drie kappen. Een parallel naar het iconische dak van de Martinikerk ‘de vijf punten’ is snel gemaakt. Het is een vondst die bij het publiek het gewenste effect lijkt te hebben. Tegelijkertijd brengt de iconische driedeling een zeker risico met zich mee. Het model is slim gevonden maar tegelijkertijd precair omdat het balanceert op een dunne lijn en in zijn uitwerking eenvoudig doorschiet naar een wereld van getructe, historiserende architectuur. Dat tijden van recessie en de gevoelens van onbehagen die daarmee gepaard gaan een voortreffelijke voedingsbodem zijn voor valse romantiek stelt niet gerust. Het zal er tijdens de uitwerking op aan komen exact de juiste toon te vinden. Het is balanceren op een koord. 

Tekst: Winfried Zwier
Winfried Zwier is architect en partner bij Studiokaza. Meer info: www.studiokaza.nl

 

De brede gangen tonen zich ogenschijnlijk zakelijk en functioneel, typisch naoorlogs. Wie vaker door deze gangen beweegt en in de gelegenheid is door de schijnbare functionaliteit heen te kijken ziet de bijzondere details en een grote verscheidenheid aan metselwerkpatronen. Het gebouw is stilletjes een bedekt Gesamtkunstwerk waarin architectuur, muurschilderingen, beelden en mozaïeken samen komen en iets groters teweegbrengen.

Het schoolcomplex aan de Heinsiusstraat, net naast station Noord, bestaat uit een hoofdgebouw met leslokalen, een gymnastieklokaal, werkplaatslokalen, een tweede vleugel met leslokalen en een grotendeels omsloten schoolplein. Het monumentale pand, onderdeel van Uitbreidingsplan De Hoogte, is in 1957 gebouwd als Christelijke Technische School ‘Prins Bernhard’, een ontwerp van de architect Broos van het architectenbureau Van Wijk & Broos uit Groningen. Opdrachtgever in 1957 was de Vereniging voor Christelijk Nijverheidsonderwijs aan jongens voor Groningen en Omgeving. Tot augustus 2011 was het pand in gebruik als een van de vestigingen van het Wesselganzevoort College. In september van dat jaar kwam het gebouw onder beheer van Carex. Door leegstaande gebouwen tijdelijk een nieuwe functie te geven wordt iets aan de samenleving toegevoegd, zo is het credo van Carex. De huidige bewoners hebben de school opnieuw hernoemt tot "De Hamrik". Zo heette de school eerder en dit is de naam die is blijven hangen onder veel Stadjers. Het pand is nu een smeltkroes van kunst en cultuur. Met meer dan twintig kunstenaars, een toneelvereniging, een buurtcentrum met tweedehands 'bazaar', een zorgverlener, muzikanten, een biologische, bebaarde soepcateraar, twee architecten en een aantal creatieve bewoners, is De Hamrik een schoolvoorbeeld van het nut van tijdelijk beheer.

De geur bevestigt ouderdom. Wanneer ik het gebouw voor de eerste keer binnenstap brengt die specifieke geur me bij verrassing terug bij de muzieklessen op vrijdagmiddag en mijn kalende maar altijd goedgehumeurde muziekleraar Rudi, zo’n twintig jaar geleden in een oude huishoudschool aan de rand van het dorp waar ik opgroeide. De Hamrik stemt melancholisch, het brengt me niet alleen terug bij mijn eigen herinneringen, ook dringen zich levendige beelden op van bedaarde, puberende jongens die met lichte tegenzin door de brede gangen dwalen op eeuwig durende, meisjes-loze schooldagen. De lessen van het Christelijk Nijverheidsonderwijs zijn inmiddels afgelopen, maar De Hamrik staat nog, onbewogen. Het gebouw laat zich nu, jaren later, in traag tempo lezen: als ik op een dag weer eens het gangetje naar de toiletten maak ontdek ik ineens hoe complexe metselwerkpatronen die de ruime gangen markeren zich bescheiden, in eerste instantie totaal onopvallend, afwisselen. De rijke, zorgvuldige detaillering en daaraan onlosmakelijk verbonden de arbeid en energie die de makers en de ontwerper erin moeten hebben gelegd wekt niet alleen sympathie, het dient een belangrijker doel.

In een tijd waarin architectuur onder druk staat maakt het oude schoolgebouw duidelijk dat goede architectuur een belangrijke maatschappelijke meerwaarde kan opleveren. Want voor gebouwen die een prettige gevoel teweeg brengen en waar we ons verbonden mee voelen zijn wij blijkbaar graag bereid ons aan te passen, zo blijkt uit talloze voorbeelden. De oude grachtenpanden in onze hoofdstad zijn nog het meest illustratief: al honderden jaren wordt op de meest uiteenlopende manieren invulling gegeven aan uiterlijk grotendeels onveranderde gebouwen. Zoals een tuinier zijn tuin onderhoudt, zo worden de grachtenpanden door de jaren heen geschikt gehouden voor gewenst gebruik. Zo af en toe wordt ‘gesnoeid, gestekt en gewied’ om de panden die van origine als graanopslag werden gebruikt geschikt te maken voor woningen, advocatenkantoren, peeskamertjes, kroegen, H&M’s, uitzendbureau’s en van dies meer zij.

De Hamrik doet 57 jaar na de bouw een pleidooi voor de architectuur van ‘een beetje meer.’ Binnen de royale, zakelijk opgezette hoofdstructuur maken ambachtelijke details, zorgvuldig afgestemde patronen, muurschilderingen, mozaïeken en inmiddels de geur en sfeer dat het gebouw iets bij je losmaakt. Iets dat onmogelijk in geld uit te drukken is. Een gebouw waar Stadjers zich verbonden mee voelen en waarvoor we bereid zijn te investeren is wat waard in een tijd die gaat over duurzaamheid.